Net buiten de stad Poperinge, op een steenworp afstand van de Belgisch-Franse grens, ligt de begraafplaats Lijssenthoek Militairy Cemetery. Poperinge lag tijdens de Eerste Wereldoorlog net achter de frontlinie en tussen 1915 en 1920 was hier het grootste evacuatiehospitaal van de Ieperboog gevestigd. Tussen de ruim tienduizend begraven militairen, ligt één vrouw begraven: verpleegster Nellie Spindler.


Nellie Spindler wordt in 1891 geboren in het Engelse Wakefield, vlakbij Leeds. Ze is dochter van een politie-inspecteur. In 1911 gaat zij als verpleegster werken in het plaatselijke ziekenhuis en volgt ze daarnaast medische trainingen in het St. James’s University Hospital. Als in de Grote Oorlog uitbreekt, trekken veel mannen als soldaat naar het front. Vrouwen blijven achter om in de fabrieken te gaan werken (vaak ook in de munitiefabrieken) of ze gaan aan de slag als verpleegster. Zo ook Nellie, die dit beroep al uitoefent. In oktober 1915 sluit zij zich aan bij de Queen Alexandra Imperial Military Nursing Service (QAIMNS).

Om daaraan deel te mogen nemen moet je echter aan een aantal voorwaarden voldoen: je moet single (of weduwe) zijn, je moet de driejarige training in een ziekenhuis hebben gevolgd én je moet minimaal 25 jaar oud zijn. Aan de eerste twee voorwaarden voldoet Nellie, maar, geboren in 1891, is ze in 1915 nog maar 24 jaar oud. Ze geeft daarom bij haar inschrijving 1889 als geboortejaar op, waardoor ze alsnog een plaats krijgt in de QAIMNS. Dat sjoemelen met geboortejaren gebeurt in die tijd overigens wel vaker; ook bij soldaten die zich als vrijwilliger aanmelden. In tijden van oorlog neemt men het niet altijd even nauw met de feiten.

Verpleegster Nellie Spindler

Tussen 1915 en 1917 wordt Nellie gestationeerd in Lichfield, even buiten Birmingham. In mei 1917 wordt ze overgeplaatst naar Noord-Frankrijk. Ze komt terecht aan de Somme, in de buurt van Le Havre. In juli van dat jaar wordt ze overgeplaatst naar het No. 44 Casualty Clearing Station in Brandhoek, een gehucht ten oosten van Poperinge, langs de doorgaande weg naar Ieper. Hier is een militair hospitaal gevestigd, waar voornamelijk soldaten met buikwonden worden geholpen. Zij hebben als eerste directe medische hulp nodig, vandaar dat dit hospitaal zo dicht mogelijk achter de frontlinie is geplaatst. Hoewel Brandhoek zo’n 7 kilometer achter het front ligt, ligt het nog net binnen schootsafstand van het Duitse geschut ligt. Van tijd tot tijd slaan er granaten in rondom het hospitaal.

En het gaat nogal tekeer op het moment dat Nellie in Brandhoek arriveert. De Derde Slag om Ieper (de Slag om Passendale) is op dat moment in volle gang. De Britten hebben onder leiding van Veldmaarschalk Haig een immens offensief ingezet om de heuvels rondom Ieper in handen te krijgen. Dagenlang hebben ze de Duitse stellingen beschoten en op het moment dat de aanval begint, blijken de Duitsers alles behalve verslagen. Het heeft bovendien onophoudelijk geregend en het landschap is veranderd in een enorme modderpoel. Aan beide zijden vallen vele tienduizenden doden. Het veldhospitaal in Brandhoek wordt ook regelmatig onder vuur genomen door de Duitse artillerie, vooral ook omdat het hospitaal vlak naast een munitiedepot en een spoorlijn ligt.

Brandhoek New Military Cemetery No. 3, waar het veldhospitaal was gevestigd

Op 21 augustus 1917 is Nellie precies op het verkeerde moment op de verkeerde plaats. Bij de tent waar Nellie op dat moment werkt, slaat een Duitse granaat in en Nellie wordt getroffen. Een scherf gaat langs haar rug naar binnen en verlaat haar lichaam langs de voorkant, vlak onder haar hart. Hoofdverpleegster Minnie Wood, met wie Nellie het heel goed kan vinden, snelt de jonge verpleegster te hulp, maar het kwaad is al geschied. Twee minuten nadat Nellie is geraakt door de granaatscherf, verliest ze het bewustzijn. Twintig minuten later laat ze het leven.

Hoofdverpleegster Minnie Wood
Bron: Inspirational Women of WW1

Nog diezelfde dag wordt het hospitaal van Brandhoek in allerijl geëvacueerd naar Lijssenthoek, iets verder achter het front en buiten Duits schootsafstand. Nellie wordt hier een dag na de aanslag, op 22 augustus, met de nodige militaire eer begraven. Op haar kist wordt de Union Jack vlag gedrapeerd en de ‘Last Post’ wordt gespeeld. Er zijn naast de vele manschappen ook vier generaals, een generaal–majoor–arts en meer dan 100 officieren aanwezig op de begrafenis.

Lijssenthoek Military Cemetery

De historische context van begraafplaats Lijssenthoek wordt al duidelijk bij de ingang. Met metalen paaltjes is het aantal slachtoffers per dag weergegeven. Tussen januari 1915, het moment dat de begraafplaats in gebruik werd genomen, en 11 november 1918, het einde van de oorlog, is er geen dag voorbij gegaan dat er geen dode werd begraven. Dag na dag werden hier de militairen begraven; soms maar eentje, soms tientallen op een dag. Nergens is het verloop van de Eerste Wereldoorlog zo inzichtelijk en zo confronterend als op deze begraafplaats.

Het graf van Nellie Spindler is nog altijd een bedevaartsoord voor velen. Ze ligt hier begraven als enige vrouw tussen ruim tienduizend mannen. Haar grafsteen vemeldt de tekst “A noble type of good heroic womanhood”. Nellie Spindler is de enige Britse vrouw op een militair kerkhof in de Belgische Westhoek. Elders in België ligt overigens nóg een Britse verpleegster uit de Eerste Wereldoorlog begraven. Sister Elsie Mabel Gladstone overleed op 24 januari 1919 (dus al ná de oorlog) aan een longontsteking. Zij ligt begraven op een begraafplaats in Namen, in Wallonië.

Graf van Nellie Spindler op Lijssenthoek Military Cemetery

Deze blog maakt deel uit van een serie verhalen over personen, bekend en minder bekend, die een rol hebben gespeeld in de Grote Oorlog 1914-1918 in de Belgische Westhoek.