Op de Duitse militaire begraafplaats in Langemark bevindt zich het ‘Kameradengrab’; een groot massagraf, waarin bijna 25 duizend Duitse soldaten na de Eerste Wereldoorlog zijn herbegraven. Op de bronzen plaquettes staan de namen van de mannen die hier (vermoedelijk) begraven liggen. Eén van de meest bekende en opvallende namen is die van vliegenier Werner Voss.

Kameradengrab op de Soldatenfriedhof in Langemark

Voss wordt geboren in 1897 in het Duitse Krefeld, niet ver van de Nederlandse grens, ter hoogte van Venlo. Al jong heeft Voss grote interesse voor motoren en paarden. In 1913 meldt hij zich als vrijwilliger bij de Duitse cavalerie, maar omdat hij niet van adellijke komaf is, is het moeilijk voor hem om carrière te maken in het leger. In 1916 laat hij zich overplaatsten naar de Kaiserliche Luftstreitkrafte. Hier behaalt hij zijn vliegbrevet. Zijn talenten worden herkend en hij krijgt direct een baan als vlieginstructeur. In september 1916 wordt hij benoemd tot Leutnant der Reserve.

De luchtvaart staat aan het begin van de Grote Oorlog nog in de kinderschoenen. Vliegtuigen worden in eerste instantie vooral ingezet om vanuit de lucht de vijandelijke posities te verkennen. De vliegtuigen zijn in die tijd zijn moeilijk te besturen en nauwelijks wendbaar. De piloten die deze machines besturen worden dus gezien als echte acrobaten. Dit blijkt ook uit het feit dat berichten over vliegdemonstraties in 1913 nog in de rubriek ‘sport’ wordt vermeld in de kranten.

Nieuwe Apeldoornsche Courant, 22 mei 1913
(bron: Delpher)

Tijdens de oorlog evolueert het vliegtuig en worden er manieren gevonden om vanuit het vliegtuig de vijand in de lucht of op de grond te bestoken met mitrailleurs en bommen. Jachtvliegers die meer dan vijf vijandige toestellen neerhalen, worden een ‘aas’ genoemd. De doeltreffendheid van Voss blijkt uit het feit dat hij in april 1917 al 25 vijandige toestellen heeft neergehaald. Dit werd nauwkeurig bijgehouden, als ware het een sportcompetitie.

Zijn doeltreffendheid blijft niet onopgemerkt. Manfred von Richthofen, zonder enige twijfel de bekendste en meest succesvolle Duitse oorlogsvlieger, vraagt hem om deel uit te maken van zijn ‘Flying Circus’. Vanwege de opvallende rode kleur van zijn vliegtuig, werd Von Richthofen ook wel ‘De Rode Baron’ genoemd. Voss wordt de officiële ‘wingman’ van Von Richthofen. Dat wil zeggen dat hij bij alle luchtgevechten rechts van de Rode Baron vliegt; een belangrijke strategische positie. Vanuit deze positie haalt hij tot juli 1917 nog eens dertien vijandige vliegtuigen neer en brengt hij zijn totaal op 38 luchtoverwinningen.

Replica van de rode Fokker van Von Richthofen
(bron: wikimedia)

Ook het vliegtuig van Voss is fel gekleurd: veelal geel met paarse accenten. Het was dan ook niet de bedoeling dat de vliegtuigen onopgemerkt zouden blijven. De felle kleuren waren bedoeld om de vijand te imponeren.

Een belangrijke reden voor de successen van Voss, is zonder meer zijn vriendschap met onze eigen Anthony Fokker. Fokker baart in 1911 nog opzien door met zijn Spin een rondje om de St. Bavokerk in Haarlem te vliegen. Niet lang daarna vertrekt hij naar Duitsland, om in de buurt van Berlijn (en later Schwerin) vliegtuigen voor het Duitse leger te maken. Voss en Von Richthofen zijn nauw betrokken bij de verdere ontwikkeling van de Duitse oorlogsvliegtuigen. Zo ontwikkelt Fokker een mechaniek waarmee de piloten door de draaiende propellers heen kunnen schieten.

Spectaculaire rondvlucht van Fokker boven Haarlem in 1911 (bron: Wikipedia)

Als op 28 augustus 1917 de eerste driedekkers ‘Dr. I’ de fabriek uitrollen, levert Anthony Fokker de eerste toestellen aan Voss en Von Richthofen. In deze Dr. I schiet Werner Voss tot 19 september 1917 nog eens tien vijandige toestellen neer. Hiermee komt zijn totaalscore op 48.

Lt. Werner Voss bij zijn Fokker Dr.1 (bron: Pinterest)

Maar zelfs de schijnbare onaantastbare Voss blijkt onoverwinnelijk. Op 23 september 1917 gaat het mis. Voss is aan de zijde van Von Richthofen en en drie anderen opgestegen. In de lucht gaan de vijf vliegers uit elkaar voor een individuele verkenning en boven Ieper komt Voss, per toeval, in confrontatie met zes toestellen van de Royal Air Force. Onverschrokken gaat Voss in zijn eentje de confrontatie met zijn tegenstanders aan. Het wordt een spannend luchtgevecht. Om de vuurregen van de Britse piloot James McCudden te ontwijken, draait Voss zijn toestel in een hoek van 90 graden. Daardoor komt hij midden in een kogelregen van piloot Rhys Davies Tijdens terecht. Voss wordt getroffen door meerdere kogels en sterft waarschijnlijk onmiddellijk. Zijn toestel stort neer nabij het gehucht Frezenberg, net buiten Ieper. Het lichaam van Voss wordt naast het wrak begraven, maar door de aanhoudende en zeer verwoede gevechten in de regio gaat zijn provisorische graf verloren.

De opvallende vermelding van Werner Voss bij het ‘Kameradengrab’ in Langemark.

Na de oorlog worden de stoffelijke resten van omgekomen soldaten herbegraven op vier grote Duitse begraafplaatsen in de Westhoek. Het is lang niet zeker dat zijn stoffelijke resten van Voss na de oorlog ook daadwerkelijk in het Kameradengrab op het Deutscher Soldatenfriedhof in Langemark zijn bijgeplaatst. Zijn naam staat wel tussen honderden anderen staat vermeld op een bronzen plak. Omdat de letters de afgelopen jaren door de vele bezoekers aan de begraafplaats werden aangewreven, vormen ze een duidelijk te onderscheiden eerbetoon aan de gevallen jachtvlieger.

Meer over Werner Voss: www.thisdayinaviation.com
Meer over Anthony Fokker: www.dutch-aviation.nl

Deze blog maakt deel uit van een serie verhalen over personen, bekend en minder bekend, die een rol hebben gespeeld in de Grote Oorlog 1914-1918 in de Belgische Westhoek.